Merida, czyli dlaczego uwielbiam film "Coco".

Mérida - stolica stanu Jukatan. Miasto kontrastów, przez wielu podróżników oceniane jako nieciekawe. A mnie zaintrygowało. Pod powiekami zostawiło mi obrazy wielkiej różnorodności, słońca i bogatej kolorystyki. Miasto jest senne w dawny kolonialny sposób i momentami miałam wrażenie, że czas płynie tu wolniej. Nie ma pośpiechu i tłumów ludzi, co może dziwić, bo Merida ma  prawie milion mieszkańców. 

Macie wrażenie, że skądś znacie tę nazwę? Poza miastem w Meksyku jest to nazwa miast w Hiszpanii i w Wenezueli, producenta rowerów w Polsce, klubu piłkarskiego, czołgu i pewnej bojowo nastawionej dziewczyny - Meridy Walecznej.

Mérida to miasto kolonialne, podobne jak opisywane wcześniej Campeche. Zwana jest czasami Białym Miastem. Dlaczego? O tym za chwilę. Założył ją w czasie swoich licznych wypraw  hiszpański konkwistador  Francisco de Montejo „el Mozo”,  znany nam także z Campeche.  Merida powstała na gruntach miasta Majów T'Hó (pisownia oryginalna) po jego zdobyciu i całkowitym zniszczeniu. T'Hó przemianowano na Méridę, ponieważ jasne zabudowania dawnego ośrodka Majów przypominały kolonizatorom architekturę hiszpańskiego miasta o tej właśnie nazwie. Do budowy pałaców, kościołów oraz murów obronnych wykorzystano to, co zostało po mieście Majów - jasne, wapienne kamienie. Na niektórych wciąż można dostrzec majańskie rzeźbienia. Dlatego też większość budowli Starego Miasta w Meridzie utrzymana jest w  w jasnych kolorach, co szczególnie widać wokół centralnego w mieście Plaza Grande, przez wielu uważanego za jeden z najładniejszych placów w Meksyku. 

Palacio Municipal na Plaza Grande. Ratusz w Meridzie pochodzi z XVI wieku. Typowo renesansowe arkady i krużganki.

Kamieni ze zburzonych świątyń Majów użyto do budowy potężnej, renesansowej Katedry św. Ildefonsa. Jest to najstarsza tego rodzaju budowla w Meksyku. Nie często na obszarze obu Ameryk spotka się tak dobrze zachowane budowle z XVI wieku. A ta robi wrażenie. Do jej budowy zatrudniono pokonanych Majów, którzy przez 36 lat budowali mury z materiału, na którym do dziś dostrzec można znaki ich dawnego kultu. Ironia i okrucieństwo historii. 

Katedra św. Ildefonsa w Meridzie

Podobny proceder wykorzystywania budulca ze zniszczonych wcześniejszych miast nie jest niczym nowym w historii. Miał on miejsce np. w Egipcie, gdzie kamienie z piramid były wykorzystywane do budowy prywatnych domów. Także greckich czy rzymskich budowli nie ominął podobny los. Był to darmowy budulec, z którego chętnie korzystali zdobywcy, a często i okoliczni wieśniacy podkradając nocą cenne dla nich kamienie. Mieszkać gdzieś trzeba, a wrażliwość na piękno czy poszanowanie historii jest wtedy zupełnie nieistotne.

Méridę wkrótce otoczył również solidny mur miejski - biali bogaci przybysze czuli się bezpieczniej za umocnionymi bramami, gdyż wokół otaczała ich źle traktowana zależna, rdzenna ludność. Podobnie było w starożytnej Sparcie, gdzie rządzący Spartiaci, nie murem, ale strachem i zakazami odgradzali od siebie poddanych helotów.  

Od momentu powstania w  XVI wieku przez późniejsze dziesięciolecia Merida przeżywała okres świetności. Powstawały pałace, restauracje i eleganckie ulice, mające przywodzić na myśl paryskie Pola Elizejskie. Dlatego Merida zyskała kiedyś przydomek Paryża Zachodu. Z tego okresu prosperity przetrwało kilka budynków, jak np. dzisiejszy Ratusz, dalej Casa de Montejo - kolonialny dom zdobywcy Méridy - oraz Palacio de Gobierno.

Pałac Gubernatora- dziś muzeum.

Zwieńczenie Pałacu Gubernatora. Przedstawia symbole z meksykańskiej flagi-orła pożerającego węża.

Poniżej kilka zdjęć z Casa de Montejo. Z pieczołowitością i dbałością o detale odtworzono XVI-wieczne wnętrza. Możemy poczuć przepych, w jakim żyli wtedy hiszpańscy zdobywcy.

Jeśli ktoś z Was ma dość oglądania "antyków" i zatęsknił za sztuką nowoczesną - proszę bardzo. Merida ma i takie atrakcje. W pasażu, w centrum miasta, obok sklepu z hamakami, którymi słynie Merida, są wystawy całkiem współczesnej sztuki. I co? Podoba się ?

A tak całkiem poważnie, tytuł instalacji to "Szukanie równowagi" - "Buscando equlibrio". Przyznam, że się zaciekawiłam.

Instalacja z drabiną. Rzeczywiście w takiej konfiguracji trzeba dbać o równowagę.

Buscando equlibrio - każdy ma do spełnienia jakąś rolę.

Czasami nie wiadomo, dlaczego coś nam się kojarzy w ten, a nie w inny sposób. Gdy zobaczyłam to zdjęcie stwierdziłam, że wyglądamy na nim jak muszkieterowie. I tak zostało: muszkieterowie z Meridy

Jednym z najbardziej urokliwych miejsc w Meridzie jest park w centrum miasta na  Plaza Grande. Nie dość, że można sobie zrobić pamiątkowe zdjęcie przy napisie MERIDA, to jeszcze ustawiono tam słynne fotele zwane “sillas confidentes” lub “tú y yo”. Tłumaczymy to jako "ławka zakochanych" lub „ty i ja”. Są to podwójne połączone ze sobą krzesła, pomalowane na biało. Ich kształt wymusza siedzenie niemal przodem do siebie. Tego typu ławki można znaleźć w wielu parkach Meridy. Jest to jeden z elementów, który sprawia, że Merida jest wyjątkowym miejscem.

Żadne z nas nie potrafiło odmówić sobie "serduszek".

Romantycznie.

 Meridę  zbudowane  na wzór miast hiszpańskich i może dlatego poczułam się tu całkiem swojsko,  po europejsku.  Natomiast egzotyki w Meridzie też nie brakuje. Widać ją na każdym kroku, ale najsilniej na mnie podziałało zwiedzanie wystawy czasowej poświęconej alebrijes ( w wymowie j czytamy jako h).

Alebrijes to kolorowe meksykańskie rzeźby przedstawiające fantastyczne stworzenia. Historia ich powstania nie jest dawna, sięga 1936 roku. Wtedy meksykański artysta Pedro Linares López w wieku około 30 lat ciężko zachorował i zapadł w głęboki sen na pograniczu życia i śmierci. Niektórzy sugerują, że to, co mu się przyśniło stanowiło efekt rożnych specyfików, które podał mu miejscowy szaman.  W tym śnie znalazł się w innej rzeczywistości, w przedziwnym  lesie. W jego sennej malignie zwierzęta z tego miejsca wyglądały jak swoiste hybrydy, skrzyżowanie różnych  zwierząt. Dodatkowo o bajecznie kolorowych barwach. Kiedy wyzdrowiał, postanowił je uwiecznić. Ponieważ zawodowo zajmował się tworzeniem rożnych figur z papieru, rozpoczął produkcję stworzeń ze snu w tej technice. Do dziś tradycyjne alebrijes tworzy się z papierowej masy.

A skąd wzięła się nazwa alebrijes? Otóż wspomniane wcześniej potwory wykrzykiwały to słowo podczas sennej podróży Pedra. Nikt nie wie, co oznacza.

Do wzrostu popularności alebrijes przyczyniła się także Frida Calho, wybitna meksykańska malarka, która zamawiała alebrijes od Pedro Linaresa, a potem tworzyła je też sama. Tym samym te psychodeliczne stwory przeszły ze snu pewnego artysty do meksykańskiej rzeczywistości.  

W ten sposób powstał jeden z towarów eksportowych kultury meksykańskiej, symbol barwności życia po śmierci. Dziś artyści prześcigają się w tworzeniu coraz to dziwniejszych mieszańców i  czasami ciężko dociec jak wyglądał oryginał. Spróbujcie w stworach poniżej dopatrzeć się zwierząt, które ze sobą połączono.

 

Specyficzny kult śmierci w Meksyku widać na każdym kroku. Jest on dużo bardziej radosny, kolorowy niż nasz polski, przygnębiający zwyczaj. Wyjątkowość tej tradycji z pięknymi ołtarzykami dla zmarłych, aksamitkowymi mostami w zaświaty i przepełnioną pozytywną energią   pamięcią o zmarłych doskonale pokazuje film " Coco". Zdobył on w 2018 roku dwie nagrody Oscara w kategorii „Najlepszy długometrażowy film animowany” oraz za najlepszą piosenkę  "Remember Me". "Coco"  zdobył ponad 30 nagród filmowych. Poza Oscarami także Złoty Glob i nagrodę BAFTA. Rzadko zdarza mi się wracać do obejrzanych filmów, ale dla "Coco" robię wyjątek.

Alebrijes występują w tym filmie często. To kolorowi strażnicy dusz. Poniżej znajdziecie fragment przemiany psa głównego bohatera w alebrije. Pies ma na imię Dante. Czy to przypadek? Nie sądzę.  Dante to autor "Boskiej komedii", dzieła o podróży  w zaświaty. My wraz z głównymi bohaterami także wędrujemy krainą zmarłych. A przy okazji uświadamiamy sobie jak ważna jest bliskość drugiego człowieka, ale także jak łatwo kogoś zranić i nie zdążyć naprawić swojego błędu. 

      

Na zakończenie piosenka o pamiętaniu. Wykonuje ją główny bohater filmu "Coco", chłopiec o imieniu Miguel. Śpiewa o tym, że nasi zmarli żyją tak długo, jak pamięć o nich.  Zawsze się wzruszam słuchając „Remember me”. A Wy?